TIỂU SỬ NHÀ CÁCH MẠNG NGUYỄN KIỆM

Chủ nhật - 14/06/2026 04:26

TIỂU SỬ ĐỒNG CHÍ NGUYỄN KIỆM (1916–1951)
Nhà cách mạng kiên trung – Người cán bộ lãnh đạo xuất sắc của phong trào cách mạng Sài Gòn – Gia Định
1. Thân thế: Nguyễn Kiệm sinh năm 1916 tại xóm Hóp, làng Công Trung, tổng Quan Hóa, huyện Đông Thành (nay là xã Văn Thành, huyện Yên Thành, tỉnh Nghệ An). Ông sinh trưởng trong một gia đình nhà nho yêu nước; cha là cụ Nguyễn Tình, một thầy thuốc có tiếng, và mẹ là bà Phan Thị Quảng. Ngay từ nhỏ, ông đã được giáo dục bài bản về cả chữ Hán và chữ Quốc ngữ, ông học tại Trường Tiểu học Pháp – Việt Yên Thành rồi Trường Quốc học Vinh. Sớm tiếp thu tinh thần yêu nước từ các bậc sĩ phu tiền bối, đặc biệt được người anh rể là Phan Đăng Hoán, là anh em thúc bá của đồng chí Phan Đăng Lưu, một đảng viên Tân Việt ở Tiểu tổ Tràng Thành hướng dẫn, Nguyễn Kiệm lúc bấy giờ mới 15 tuổi bắt đầu tham gia phong trào đấu tranh học sinh.

Gia đình đồng chí Nguyễn Kiệm (Đồng chí Nguyễn Kiệm đúng bên trái)
2. Sự nghiệp cách mạng: Sự nghiệp của Nguyễn Kiệm gắn liền với những giai đoạn khốc liệt nhất của cuộc kháng chiến:
- Giai đoạn 1926 – 1939: Ông sớm tham gia các phong trào đấu tranh học sinh tại trường Quốc học Vinh, đòi ân xá cho cụ Phan Bội Châu. Trong phong trào Xô viết Nghệ Tĩnh (1930), hiệu thuốc Nam Đông Ích do ông giúp cha mở đã trở thành cơ sở liên lạc bí mật của các chiến sĩ cách mạng,. Năm 1936, ông cùng đồng đội mở trường tư thục Hoan Châu để vừa dạy học, vừa hoạt động công khai dưới sự chỉ đạo của Mặt trận Dân chủ.
- Hoạt động tại Sài Gòn (1942 – 1951): Cuối năm 1942, ông đưa gia đình vào Sài Gòn hoạt động bí mật dưới danh nghĩa một nhà thầu khoán để xây dựng cơ sở trong giai cấp công nhân và trí thức đô thị,. Ông trực tiếp tham gia khởi nghĩa giành chính quyền trong Cách mạng Tháng Tám tại trung tâm Sài Gòn.
- Lãnh đạo chủ chốt: Năm 1949, ông được bầu làm Phó Bí thư Đặc khu ủy Sài Gòn - Gia Định, trực tiếp phụ trách nội thành. Ông có công lớn trong việc chỉ đạo các cuộc biểu tình chống Mỹ, điển hình là cuộc biểu dương lực lượng của hàng vạn quần chúng ngày 19-3-1950.
3. Cống hiến và Sự hy sinh anh dũng: Cống hiến lớn nhất của Nguyễn Kiệm là việc xây dựng và duy trì hệ thống cơ sở cách mạng vững chắc ngay trong lòng địch tại Sài Gòn - Gia Định. Một buổi chiều cuối năm 1950, trên đường đi công tác từ nội thành ra căn cứ Củ Chi, ông bị địch phục kích bắt giữ do có sự chỉ điểm. Dù bị giam cầm tại bót Hoàng Hùng và chịu mọi cực hình tra tấn dã man từ đầu hôm đến sáng, ông vẫn giữ vững khí tiết, không khai báo bất cứ thông tin nào về tổ chức. Nguyễn Kiệm đã trút hơi thở cuối cùng trên bàn tra tấn vào rạng sáng ngày 30-5-1951 khi mới 36 tuổi.
4. Tầm ảnh hưởng và Vinh danh
Sự ghi nhận: Đảng và Nhà nước đã truy tặng ông Huân chương Hồ Chí Minh và nhiều huân chương cao quý khác. Các đồng chí lãnh đạo như Nguyễn Văn Linh (Mười Cúc) luôn đánh giá rất cao vai trò và đóng góp của ông đối với phong trào cách mạng miền Nam,.
Di sản: Tại TP. Hồ Chí Minh, một con đường lớn đã được mang tên Nguyễn Kiệm để tỏ lòng biết ơn người cán bộ lãnh đạo xuất sắc,. Tên ông cũng được khắc trên bia đá danh sách liệt sĩ tại quê nhà Yên Thành và TP. Hồ Chí Minh,.
5. Bài học cho thế hệ trẻ: Cuộc đời Nguyễn Kiệm để lại những bài học sâu sắc cho thanh niên:
- Lý tưởng sống cao đẹp: Sẵn sàng từ bỏ sự giàu sang (từ chối ruộng vườn cha mẹ chia) và cuộc sống bình yên để dấn thân vào con đường "cứu nước, cứu dân".
- Tinh thần hiếu học và sự nhạy bén: Không ngừng học tập để nâng cao trình độ, sử dụng tri thức và vỏ bọc nghề nghiệp một cách thông minh để phục vụ cách mạng,.
- Lòng trung kiên bất khuất: Giữ trọn lời thề trung thành với Đảng, với nhân dân cho đến hơi thở cuối cùng, không khuất phục trước bạo lực của kẻ thù,.
- Sự hy sinh quên mình: Đặt lợi ích của Tổ quốc lên trên hạnh phúc cá nhân và gia đình
Mỗi khi có dịp ghé thăm Thành phố Hồ Chí Minh – mảnh đất từng ghi dấu những năm tháng hoạt động sôi nổi và kiên cường của đồng chí Nguyễn Kiệm – những người con quê lúa Yên Thành lại tìm đến dâng hương tưởng niệm trước phần mộ của ông. Trong khoảnh khắc lặng im giữa nghĩa trang, mỗi nén hương được thắp lên không chỉ là sự tri ân đối với một người con ưu tú của quê hương, mà còn là lời nhắc nhớ về một thế hệ đã dành trọn tuổi thanh xuân và cả cuộc đời cho độc lập, tự do của dân tộc. Từ xóm Hóp nhỏ bé của vùng đất Yên Thành đến giữa lòng Sài Gòn lịch sử, cuộc đời đồng chí Nguyễn Kiệm đã trở thành biểu tượng đẹp của lý tưởng sống cao cả, của bản lĩnh, trí tuệ và lòng trung kiên của người cộng sản. Tên tuổi và sự hy sinh của ông sẽ còn được các thế hệ hôm nay và mai sau trân trọng gìn giữ, như một phần ký ức thiêng liêng của quê hương Yên Thành anh hùng và của lịch sử cách mạng Việt Nam.
Soạn giả
Trường THCS Văn Thành, tháng 6/2026